Επιδράσεις της Επιλόχειας Κατάθλιψης στη Μητέρα και το Παιδί

Τι είναι η επιλόχεια κατάθλιψη;

Η επιλόχεια κατάθλιψη (postnatal depression) αποτελεί μία ιδιαίτερα οδυνηρή ψυχική κατάσταση που εμφανίζεται μετά τη γέννα και επηρεάζει όλο και περισσότερες νέες μητέρες.

Υπολογίζεται ότι περίπου 1 στις 10 γυναίκες θα βιώσει επιλόχεια κατάθλιψη, ενώ σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο τα ποσοστά κυμαίνονται μεταξύ 10% και 15%, σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες.

Η περίοδος μετά τον τοκετό συνοδεύεται από μεγάλες σωματικές, συναισθηματικές και ψυχολογικές αλλαγές. Η νέα μητέρα καλείται να ανταποκριθεί σε έναν ρόλο γεμάτο ευθύνη, συχνά βιώνοντας έντονη πίεση, μοναξιά και εξάντληση.

Παράγοντες που επιβαρύνουν τη μητέρα

Σύμφωνα με τη Lynne Murray, Research Professor in Developmental Psychopathology στο University of Reading, επιβαρυντικοί παράγοντες για τη μητέρα αποτελούν:

• η απόλυτη εξάρτηση του βρέφους από τη μητέρα

• η υψηλή ευαισθησία των βρεφών στον τρόπο με τον οποίο οι άλλοι αλληλεπιδρούν μαζί τους

Ένα βασικό συμπέρασμα που προκύπτει είναι το έντονο «βάρος ευθύνης» που βιώνει η μητέρα, το οποίο συχνά δεν μπορεί να διαμοιραστεί επαρκώς με το υποστηρικτικό της περιβάλλον.

Η επίδραση της επιλόχειας κατάθλιψης στην αλληλεπίδραση μητέρας – βρέφους

Τα βρέφη μητέρων με επιλόχεια κατάθλιψη συχνά εμφανίζουν αυτό που περιγράφεται ως «συνθήκη του ανέκφραστου προσώπου». Πρόκειται για:

• διαρκή απορία και αμηχανία

• διαταραχή στην αλληλεπίδραση με τους γονείς

• συνεχή «πρόσκληση» για επαφή που δεν βρίσκει ανταπόκριση

• γενικότερη απόσυρση από την επικοινωνία

• περιορισμένη ανταπόκριση στα ερεθίσματα του περιβάλλοντος

Διαφορές στη συμπεριφορά της μητέρας

Μητέρες με καταθλιπτική συμπεριφορά

• Άρρυθμη ομιλία

• Πτωτικός τόνος φωνής

Μητέρες χωρίς καταθλιπτική συμπεριφορά

• Ρυθμική ομιλία

• Διακύμανση και ζωντάνια στον τόνο της φωνής

Οι διαφορές αυτές επηρεάζουν άμεσα την ποιότητα της πρώιμης συναισθηματικής σύνδεσης.

Συνέπειες της επιλόχειας κατάθλιψης στο παιδί

Σύμφωνα με έρευνες του Πανεπιστημίου του Cambridge, τα παιδιά των οποίων οι μητέρες υπέφεραν από επιλόχεια κατάθλιψη ενδέχεται να παρουσιάσουν δυσκολίες:

• στη γνωστική ανάπτυξη και σχολική επίδοση

• στη συναισθηματική ρύθμιση

• αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης καταθλιπτικής διαταραχής στην εφηβεία

Ιδιαίτερα σημαντικός φαίνεται να είναι ο ρόλος της ανεπαρκούς επανόρθωσης της επικοινωνίας μετά από πρώιμες διακοπές στη σχέση μητέρας–βρέφους, καθώς και η εμπειρία εχθρότητας ή καταπίεσης κατά τη βρεφική ηλικία.

Μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην ψυχική ανάπτυξη

Η επιλόχεια κατάθλιψη μπορεί να επηρεάσει ολόκληρη την αναπτυξιακή πορεία του παιδιού:

• Βρεφική ηλικία: ανασφαλής δεσμός, φόβος αποχωρισμού, φόβος του ξένου

• Πρώιμη παιδική ηλικία: χαμηλή ανθεκτικότητα του «εγώ»

• Αργότερα στη ζωή: ανάπτυξη δεσμού αποφυγής, άρνηση αναγκών, χαμηλή αυτοεκτίμηση, έντονο άγχος και φόβος

Έχει φανεί ότι η κατάθλιψη που μπορεί να εμφανιστεί έως και την ηλικία των 16 ετών σχετίζεται συχνά με την επιλόχεια κατάθλιψη της μητέρας και τον ανασφαλή δεσμό που αναπτύχθηκε στα πρώτα χρόνια ζωής.

Επιπτώσεις και στη μητέρα

Η επιλόχεια κατάθλιψη δεν επηρεάζει μόνο το παιδί. Η μητέρα συχνά αντιμετωπίζει χρόνιες δυσκολίες, όπως:

• δυσκολία στη σχέση με το βρέφος

• παρατεταμένη καταθλιπτική διάθεση

• αυξημένη συζυγική σύγκρουση

Η σημασία της έγκαιρης υποστήριξης

Το σημαντικότερο σε αυτές τις περιπτώσεις είναι η έγκαιρη αναγνώριση και υποστήριξη της μητέρας.

Η επικοινωνία με ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά τόσο στη βελτίωση της ψυχικής υγείας της μητέρας όσο και στη διασφάλιση της υγιούς συναισθηματικής ανάπτυξης του παιδιού.