Νευροδιαφορετικότητα και Ψυχοθεραπεία στην Ενήλικη Ζωή | ΔΕΠΥ & Αυτισμός

Οι νευροδιαφορετικοί άνθρωποι μπορεί να επιθυμούν την ψυχοθεραπεία ως ενήλικες; 

Πολλοί, όμως, αναρωτιούνται: αφού η νευροδιαφορετικότητα δεν αφορά μόνο τα παιδιά, γιατί συνεχίζει να αποτελεί ζήτημα και στην ενήλικη ζωή;

Τι είναι η νευροδιαφορετικότητα; 

Η ΔΕΠ/Υ και η Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος αποτελούν νευροαναπτυξιακές διαταραχές με αποτέλεσμα να αφορούν το σύνολο της ζωής των ανθρώπων. Έτσι, καλούνται να διαχειριστούν «προκλητικές» καταστάσεις καθ’ όλη τη ζωή τους. 

Ποια είναι η εξέλιξη της στον χρόνο; 

Οι άνθρωποι με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος, κατά την παιδική ηλικία, καλούνται να διαχειριστούν κοινωνικές δυσκολίες, αισθητηριακή υπερευαισθησία και προσαρμογή σε αλλαγές. Και πράγματι για αυτές τις καταστάσεις λαμβάνουν οικογενειακή και θεραπευτική υποστήριξη.

Η εφηβεία, όμως, φέρνει μεγαλύτερες κοινωνικές απαιτήσεις και μεγαλύτερη επιθυμία για ένταξη και ακαδημαϊκή πρόοδο. Συχνά, υιοθετούν μια “μάσκα” προκειμένου να ταιριάξουν κοινωνικά με το τίμημα την ψυχολογική και σωματική φθορά, το  άγχος, την απομόνωση και τη διαμόρφωση περίπλοκων σχέσεων. 

Παρόμοια, οι άνθρωποι με ΔΕΠ/Υ, κατά την παιδική ηλικία, καλούνται να διαχειριστούν τις παρορμήσεις και τις διαπροσωπικές τους σχέσεις. Ειδικά, όσον αφορά την κινητικότητα – που εύκολα μπορεί να εντοπιστεί από εκπαιδευτικούς και γονείς – λαμβάνουν εκτεταμένη υποστήριξη. Με την πάροδο του χρόνου, οι διαπροσωπικές δυσκολίες εγκαθίστανται ενώ η εξωτερικευμένη κινητικότητα μπορεί να γίνει εσωτερικευμένη με συμπτώματα άγχους, κατάθλιψης, εσωτερικής ανησυχίας και αναβλητικότητας. 

Οι δυσκολίες που παραμένουν συχνά αόρατες 

Αν και – συνήθως – υπάρχει υποστήριξη κατά την παιδική ηλικία, με την ενηλικίωση αυτή υποχωρεί. Ταυτόχρονα, πολλοί υποτιμούν ή ερμηνεύουν τις ψυχολογικές δυσκολίες των νευροδιαφορετικών ανθρώπων ως στοιχεία προσωπικότητας, όπως η «τεμπελιά» και η «ιδιοτροπία». Τα παραπάνω, σε συνδυασμό με τις εμπειρίες τους μπορούν να διαμορφώσουν ταμπέλες, υποτίμηση των συναισθημάτων και των βιωμάτων, και κατ’ επέκταση ψυχική δυσφορία. 

Η προσέγγιση της νευροδιαφορετικότητας στην ψυχοθεραπεία 

Στην ψυχοθεραπεία, όμως, η νευροδιαφορετικότητα δεν είναι ούτε τεμπελιά ούτε ιδιοτροπία. Είναι ένα χαρακτηριστικό με βιολογικές, ψυχολογικές και διαπροσωπικές προεκτάσεις. Αυτές λαμβάνεται υπόψη, σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα στοιχεία του ατόμου, κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Ειδικότερα, η συνεργασία μας μπορεί να φέρει τα παρακάτω χαρακτηριστικά:

Κατανοούμε τη νευροδιαφορετικότητα.

Η θεωρητική γνώση από μόνη της δεν αρκεί, χωρίς κατανόηση της προσωπικής εμπειρίας του ατόμου. Μια τέτοια προσπάθεια θα αφαιρούσε τον ανθρώπινο παράγοντα. Συνεπώς, κατανοούμε τη νευροδιαφορετικότητα μέσα από τα βιώματα του ατόμου. Επίσης, σε πολλές περιπτώσεις τα άτομα δεν φέρουν εν βάθη πληροφορίες για τη νευροδιαφορετικότητα, τις προκλήσεις και τις δυνατότητες της. 

«Σερφάρουμε» με τη νευροδιαφορετικότητα και δεν στρεφόμαστε εναντίον της.

Η συνεχής προσπάθεια καταπίεσης της μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω επιβάρυνση. Αντίθετα, προσπαθούμε να κατανοήσουμε τα μηνύματα που στέλνει και να απαντούμε σε αυτά με τρόπο βοηθητικό για το άτομο. Για παράδειγμα, η δυσκολία στη συγκέντρωση που εμφανίζεται στα άτομα με ΔΕΠ/Υ, μπορεί να μεταφέρει το μήνυμα ότι υπάρχουν πολλά ερεθίσματα, ότι το άτομο είναι κουρασμένο κτλ. Σε αυτό το μήνυμα μπορούμε να απαντήσουμε μέσα από τη διερεύνηση της κούρασης και την απομόνωση των ερεθισμάτων.  

Μαθαίνουμε τα ενδιαφέροντα του ατόμου.

Πολλά ενδιαφέροντα έχουν χαρακτηριστεί ως ιδιοτροπίες που διαμορφώνουν μια ντροπή γύρω τους. Η προσέγγιση αυτών των ενδιαφερόντων μπορεί να συμβάλλει στη μείωση της ντροπής αλλά και στην επανανοηματόδοτησή τους. 

Ενισχύουμε την έκφραση του βιώματος και των προσπαθειών του.

Συχνά – έως και τις περισσότερες φορές – θεωρείται αυτονόητο ότι θα προσαρμοστούν στον κόσμο των άλλων – «των νευροτυπικών». Κάθε αποτυχία συμβάδισης σε αυτόν τον κόσμο συνεπάγεται μια προσωπική αποτυχία και ενοχή. Ωστόσο, σημασία έχει το άτομο να διαμορφώσει έναν κόσμο που ανταποκρίνεται και στις δικές του ανάγκες, προσεγγίζοντας παράλληλα τον νευροτυπικό κόσμο με τον δικό του τρόπο. Έτσι, κάθε προσπάθεια φέρει σημασία καθώς δεν είναι μόνο μια προσπάθεια προσαρμογής αλλά και προσπάθεια διαμόρφωσης του προσωπικού τους κόσμου. 

Διαμορφώνουμε ένα περιβάλλον που συνοδεύει τα χαρακτηριστικά τους.

Για παράδειγμα, μπορεί να μειώσουμε το φως ή να τους προσφέρουμε fidget toys κατά τη διάρκεια των συνεδριών. Έτσι, δείχνουμε ότι κατανοείς τις ανάγκες τους και τις αντιλαμβανόμαστε ως κάτι το φυσιολογικό – γιατί, εξάλλου, φυσιολογικές είναι.